Świętosław Konstantyn? (ok. 1113 a 1115 — między 1170 a 1176), komes krakowski.
Był synem Piotra Włostowica (zob.) i Marii (zob.), córki księcia ruskiego Olega Świętosławowicza (zm. 1 VIII 1115) z czernihowskiej linii Rurykowiczów. Małżeństwo rodziców zawarte zostało między r. 1111 a 1115. Ś., jako drugi syn tej pary, urodził się nie wcześniej niż w r. 1113, jednak jeszcze za życia dziada macierzystego Olega (zm. 1 VIII 1115). Rurykowicze unikali nadawania dzieciom imion żyjących przodków, dlatego Ś. odziedziczył imię nie po nim, a po pradziadzie macierzystym. Istnieje odosobniona hipoteza (M. Cetwiński), że Ś. był wnukiem po kądzieli Piotra Włostowica. Dyskusję w nauce wywoływała kwestia identyfikacji Ś-a z Idzim lub Konstantynem, których późniejsze źródła określają synami Piotra Włostowica. Idziego wspomina „Carmen Mauri” (z przełomu 3. i 4. ćwierci XII w. lub 3. ćwierci XIII w.) jako dziewiętnastoletniego młodzieńca (ur. 1126), uwięzionego z ojcem przez księcia Władysława Wygnańca w grudniu 1145, podczas przygotowań do ślubu siostry, Beatrycze, w ojcowskim dworze na Ołbinie we Wrocławiu. Kommemoracja Idziego, podobnie jak wspomnienie Ś-a, znajduje się w nekrologu benedyktyńskiego opactwa św. Wincentego we Wrocławiu, brak natomiast wzmianki o Konstantynie, którego jako kontynuatora działań fundacyjnych Włostowica wymienia „Kronika wielkopolska” (z końca 3. ćwierci XIII w.). Najbardziej racjonalne wydają się zatem: uznanie Idziego za młodszego brata Ś-a, zmarłego jeszcze za życia ojca (przed r. 1153), oraz identyfikacja Ś-a z Konstantynem. Wg Janusza Bieniaka imię Konstantyn było zapewne imieniem chrzestnym Ś-a, zaczerpniętym również z macierzystej tradycji. Ś. miał jeszcze starszego brata Wszebora, a także drugą siostrę, Agafię, żonę Jaksy zapewne z Miechowa (zob.).
Podczas przygotowań w r. 1145 do ślubu Beatrycze Ś. nie przebywał na dworze ojca, najpewniej zatem był już żonaty i samodzielny majątkowo. O wydzieleniu mu dóbr za życia Włostowica świadczy romański tympanon z kościoła NMP na Piasku we Wrocławiu, na którym jako współfundator świątyni został ukazany w postaci młodego mężczyzny, obok matki. Po śmierci ojca w r. 1153 i odejściu z urzędu komesa krakowskiego Mikory zajął Ś. jego urząd i miejsce w elicie ogólnopolskiej. Od wiecu w Łęczycy w r. 1161 występował zawsze w liście świadków dokumentów w gronie możnowładców, na drugim miejscu po ogólnopolskim woj. Jaksie, swoim szwagrze. Wg Bieniaka przewodził z Jaksą grupie dostojników, respektujących postanowienia sukcesyjne księcia Bolesława Krzywoustego. Od r. 1168 występował z predykatem «dominus», przysługującym najbardziej prominentnym przedstawicielom elity. Wg Kroniki Mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem Ś. i Jaksa, określeni jako «primi principum», należeli do stronników księcia Kazimierza Sprawiedliwego i nakłaniali go do przejęcia władzy, lokując się tym samym w obozie zwalczającym politykę seniora, księcia Bolesława IV Kędzierzawego. Przekaz ten jest jednak tylko reminiscencją uczestnictwa Ś-a i jego syna Leonarda w jednorazowym buncie elity władzy przeciw księciu Bolesławowi, wyrażonym na początku r. 1168 podczas wiecu w Jędrzejowie, a spowodowanym przez sposób zadysponowania dzielnicą sandomierską, po śmierci księcia Henryka sandomierskiego, naruszający prawa najmłodszego z braci, księcia Kazimierza Sprawiedliwego. Ś. zmarł 6 IX między r. 1170 a 1176. Jego syn Włodzimierz podczas wiecu gnieźnieńskiego stanął 26 IV 1177 na czele świeckiej elity.
Po ojcu Ś. odziedziczył dobra na Śląsku koło Wrocławia i góry Ślęży, z częścią prawa patronatu fundacji Włostowica, w tym opactwa św. Wincentego, a także posiadłości w Małopolsce: Koszczę Niżną (inferior) i wieś obok niej, leżące w pobliżu Miechowa, ziemie w dolnym biegu rzeki Koszczy (obecnie Pojałówka, dopływ Szreniawy) oraz w okolicach Oświęcimia, a w ówczesnej Małopolsce zachodniej «Belobreze». Majątki te Ś. i jego dwaj synowie nadali klasztorowi bożogrobców w Miechowie. Syn Ś-a Włodzimierz przekazał benedyktynom z opactwa św. Wincentego niezidentyfikowaną wieś Świętek; jej nazwa wskazuje, że należała do Ś-a.
Z nieznanej z imienia żony Ś. pozostawił synów: Piotra (zm. 1198, zob.), arcybp. gnieźnieńskiego, Włodzimierza, wojewodę księcia Mieszka Starego, oraz Leonarda.
Cetwiński M., Rycerstwo śląskie do końca XIII w. Biogramy i rodowody, Wr. 1982 s. 11—16 tabl. 5; Piekosiński, Rycerstwo, II 280—1; Słown. hist.-geogr. ziem pol. (Miechów); Słownik starożytności słowiańskich, W. 1972 IV 113; — Bieniak J., Polska elita polityczna XII wieku, Cz. 2. Wróżda i zgoda, w: Społeczeństwo Polski średniowiecznej, Red. S. K. Kuczyński, W. 1985 III 54—5; tenże, toż, Cz. 3A. Arbitrzy książąt — krąg rodzinny Piotra Włostowica, w: tamże, W. 1990 IV 22, 25—9, 36, 38, 46—7, 50—3, 59—63, 81; tenże, toż, Cz. 3C. Arbitrzy książąt — pełnia władzy, w: tamże, W. 1999 VIII 10, 14, 32—52, 58, 63, 65; tenże, toż, Cz. IIID. Arbitrzy książąt — zmierzch, w: tamże, W. 2001 IX 29—30, 47—8; tenże, Ród Łabędziów, w: Genealogia — Studia nad wspólnotami krewniaczymi i terytorialnymi w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym, Red. J. Hertel, J. Wroniszewski, Tor. 1987 s. 26—9, 31; Bieniek S., Piotr Włostowic, postać z dziejów średniowiecznego Śląska, Wr. 1965 s. 54, 57, 91; Cetwiński M., Piotr Włostowic czy Piotr Rusin? „Sobótka” T. 29: 1974 s. 429—43; tenże, Rycerstwo śląskie do końca XIII w. Pochodzenie — gospodarka — polityka, Wr. 1980 I 136—40; Deptuła C., Przyczynek do dziejów Ślęzy i jej opactwa, „Roczn. Human.” R. 15: 1967 z. 2 s. 29; tenże, Wokół postaci arcybiskupa Piotra Łabędzia, tamże s. 39—42; Friedberg M., Ród Łabędziów, „Roczn. Tow. Herald.” T. 7: 1926 s. 4—5, 26—8, 78—9, 92 tabl. I; Giergiel T., Rycerstwo ziemi sandomierskiej. Podstawy kształtowania się rycerstwa sandomierskiego do połowy XIII wieku, W. 2004 s. 77; Kozłowska-Budkow a Z., Recenzja Kodeksu Dyplomatycznego Śląska, t. 1, „Kwart. Hist.” R. 61: 1954 s. 235; Plezia M., Palatyn Piotr Włostowic. Sylwetka z dziejów Śląska w XII wieku, Ł. 1947 s. 19; Semkowicz W., Nieznane nadania na rzecz opactwa jędrzejowskiego z XII w., „Kwart. Hist.” R. 24: 1910 s. 80; Spors J., Wojewodowie polski dzielnicowej w XII i XIII wieku, „Przegl. Hist.” R. 82: 1991 s. 367—8; Świechowski Z., Budownictwo romańskie w Polsce. Katalog zabytków, Wr. 1963 s. 335 ilustr. 848; Teterycz-Puzio A., Henryk Sandomierski polski krzyżowiec (1126/1133 — 18 X 1166), Kr. 2015 s. 123—4; Trawkowski S., Ołbin wrocławski w XII w., „Roczn. Dziej. Społ. i Gosp.” T. 20: 1958 s. 20; Wasilewski T., Kim był komes palatinus Petrus, w: Z dziejów regionu konińskiego, Wr. 1970 s. 178; Wędzki A., Glossy do Słownika historyczno-geograficznego województwa krakowskiego w średniowieczu (Szreniawa — Biskupice, „Coccha” — Szczepanowice), w: Homines et societas. Czasy Piastów i Jagiellonów. Studia historyczne ofiarowane Antoniemu Gąsiorowskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin, P. 1997 s. 77—80; — Chronica abbatum beate Mariae Virginis in Arena, Wyd. G. A. Stenzel, „Scriptores Rerum Silesiacarum” (Breslau) T. 2: 1839 s. 161; Cod. Pol., III; Kod. Mpol., II; Kod. Śląska, I, II; Liber formularum ad ius canonicum spectantium, ex actis Jacobi de Kurdwanow episcopi Plocensis maxima parte depromptarum, Wyd. B. Ulanowski, „Arch. Kom. Prawn. AU” T. 1: 1895 nr 29; Mon. Pol. Hist., II, III; Mon. Pol. Hist. (S. N.), III, VIII (Chronica Poloniae Maioris), IX, XI.
Jan Wroniszewski